Βιβλιοκριτική - Βιβλιοπαρουσίαση: James E. Strick, Wilhelm Reich, Biologist

Στέργιος Τσιορμπατζής: Βιβλιοκριτική - Βιβλιοπαρουσίαση: James E. Strick, Wilhelm Reich, Biologist

 

strick book

 

James E. Strick, Wilhelm Reich, Biologist, Cambridge, MA, Harvard, University Press, April 2015, pp. 480 (Hardcover, 9780674736092)

Εισαγωγή

Ποιος ήταν ο Βίλχελμ Ράιχ; Ήταν ένας εκκεντρικός τσαρλατάνος όπως συνήθως παρουσιάζεται; Ή ήταν ένας ιδιοφυής επιστήμονας, πολύ μπροστά από την εποχή του, όπως υποστηρίζουν οι περισσότεροι από τους οπαδούς του; Ότι κι αν διαλέξετε, δεν θα βρείτε αποδεικτικά στοιχεία για να το υπερασπίσετε, στο τελευταίο βιβλίο του Τζέιμς Στρικ που δημοσιεύτηκε πρόσφατα από τις Εκδόσεις του Πανεπιστημίου του Harvard υπό τον τίτλο Βίλχελμ Ράιχ, Βιολόγος.

 

 

Για τον Συγγραφέα

Ο Τζέιμς Στρικ είναι αναπληρωτής καθηγητής στο Τμήμα Γης και Περιβάλλοντος και πρόεδρος του Προγράμματος Επιστημών, Τεχνολογίας και Κοινωνίας στο Franklin and Marshall College του Λάνκαστερ στην Πενσιλβανία. Έχει εκπαιδευτεί στη μικροβιολογία και στην ιστορία της επιστήμης. Το ενδιαφέρον του για την ιστορία των ιδεών και των πειραμάτων σχετικά με την προέλευση της ζωής, έχει εκφραστεί στα προηγούμενα έργα του, που περιλαμβάνουν τα βιβλία Sparks of Life: Darwinism and the Victorian Debates over Spontaneous Generation (Strick, 2000) και, μαζί με τον Steven Dick, The Living Universe: NASA and the Development of Astrobiology (Dick & Strick, 2004). Επιπλέον, αυτό το ενδιαφέρον είναι εμφανές στην επιμέλεια δύο εξάτομων συλλογών με σχετικές πρωταρχικές πηγές με τίτλο: Evolution and the Spontaneous Generation Debate (Strick, 2001) και The Origin of Life Debate: Molecules, Cells, and Generation (Strick, 2004). Έχει επίσης συνεισφέρει στην Encyclopedia of Microbiology (Strick, 2009b) με ένα άρθρο σχετικό με την “Αυθόρμητη Γέννηση” (“Spontaneous Generation”). Επιπλέον, έχει συνεισφέρει στους τόμους Exploring the Origin, Extent, and Future of Life: Philosophical, Ethical, and Theological Perspectives (Strick, 2009a) και Genesis - In The Beginning: Precursors of Life, Chemical Models and Early Biological Evolution (Strick, 2012a), ενώ έχει γράψει την εισαγωγή στο τελευταίο μέρος της τετράτομης συλλογής με γράμματα και ημερολόγια του Βίλχελμ Ράιχ με τίτλο: Where's the Truth? (Strick, 2012b), όπου περιλαμβάνεται αρχειακό υλικό από την τελευταία περίοδο της ζωής και του έργου του (1948-1957). Επιστημονικά άρθρα του έχουν δημοσιευτεί σε peer-review journals, όπως τα: Journal of the History of Biology, Endeavour, The British Journal for the History of Science, The Yale Journal of Biology and Medicine, Journal of Natural Resources and Life Sciences Education, Soil Biology and Biochemistry, Isis, Studies in History and Philosophy of Science, Annals of Science. Έχει αποτελέσει συμβουλευτικό συντάκτη του Isis και είναι μέλος του συμβουλίου της History of Science Society. Επιπλέον, είναι μέλος της επιτροπής των Archives of the Orgone Institute. Έχει διδάξει σε ακαδημαϊκό επίπεδο ένα εξαμηνιαίο μάθημα (το 2013 και το 2015) για τον Βίλχελμ Ράιχ, βασισμένο στο πρόγραμμα σπουδών που ετοιμάστηκε το 2012 από ορισμένους ακαδημαϊκούς στο Wilhelm Reich Museum.

 

Για το Βιβλίο

Το βιβλίο αποτελεί κάποιου είδους επιστημονική βιογραφία, τόσο της εργαστηριακής εργασίας του Βίλχελμ Ράιχ κατά την περίοδο 1934-1939, όσο και της επιστημονικής κοινότητας της ίδιας περιόδου. Ο Στρικ επιδιώκει να υποστηρίξει, ότι η εργαστηριακή εργασία του Ράιχ τη δεκαετία του 1930 αξίζει να επαναξιολογηθεί από τη σύγχρονη επιστημονική κοινότητα. Για να πετύχει την επιδίωξή του αυτή, έχει συμβουλευτεί έναν εκπληκτικό αριθμό πρωταρχικών αρχειακών πηγών από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη, περιλαμβανομένων των Archives of the Orgone Institute που βρίσκονται στην Countway Library of Medicine της Βοστόνης. Με αυτόν τον τρόπο αναδημιουργεί την κοινωνική ατμόσφαιρα, στην οποία ο Ράιχ εργαζόταν, ώστε να δείξει στον αναγνώστη, ότι η δυσφήμηση του έργου του από τους σύγχρονούς του επιστήμονες δεν ήταν εξ' αιτίας των εργαστηριακών του ανεπαρκειών, αλλά για κοινωνικούς λόγους. Το κύριο κοινό του, οι σημερινοί ερευνητές των επιστημών της ζωής, προσκαλούνται να επαναξιολογήσουν τον Βίλχελμ Ράιχ ως έναν σοβαρό εργαστηριακό επιστήμονα της εποχής του. Εξ' ου και ο τίτλος: Βίλχελμ Ράιχ, Βιολόγος.

Το βιβλίο ξεκινά με μια πλούσια εισαγωγή από τον συγγραφέα, που καταθέτει το γενικό πλαίσιο θεώρησης για το έργο του Ράιχ στην εποχή του και σήμερα, δίνοντας ιδιαίτερη σημασία στην απουσία ενδιαφέροντος για το έργο του από σοβαρούς ερευνητές:

Όταν πρόκειται για τον Βίλχελμ Ράιχ, φαίνεται να υπάρχουν μόνο δύο είδη ακροατηρίων που συζητούν το έργο του: μαζορέτες και, πολύ πιο συχνά, αναμεταδότες των παλιών λανθασμένων συκοφαντιών. Και οι δύο ζουν στην ίδια τους την ηχώ. (Strick, 2015, p.3)

Ο Στρικ τοποθετεί το έργο του αυτό πλάι σε παρόμοια βιογραφικά εγχειρήματα, τα οποία χρησιμοποιούν ιστορίες επιστημόνων “σαν έναν φακό που εστιάζει στην πολιτική, στην ψυχιατρική και στις επιστήμες της ζωής της ίδιας περιόδου.” (Strick, 2015, p.4). Έτσι, τον βλέπουμε να παρουσιάζει όχι μόνο το κλινικό και λογικό νήμα, που οδήγησε έναν επιτυχημένο γιατρό και ψυχαναλυτή στην επικράτεια των βιοφυσικών επιστημών, αλλά και τον ρόλο που μπορεί να έπαιξαν στην ισχυρή αντίθεση στο εργαστηριακό του έργο η πολιτική του ενασχόληση, η χρήση του διαλεκτικού υλισμού και οι προοδευτικές σεξουαλικές θεωρίες του. Επιπρόσθετα, γίνεται στο βιβλίο ξεκάθαρη η σημασία της Μεγάλης Ύφεσης στον ανταγωνισμό μεταξύ της επιστημονικής κοινότητας της δεκαετίας του 1930 και πόσο είναι πιθανόν αυτός να έπαιξε σημαντικό ρόλο επίσης στην δυσφήμηση και απομόνωση του Ράιχ κατά τα εξεταζόμενα Σκανδιναβικά χρόνια.

Στον βιολογικό-επιστημονικό πυρήνα του βιβλίου, έχοντας το προνόμιο της μελέτης των – μόνο πρόσφατα διαθέσιμων – εργαστηριακών σημειώσεων των πειραμάτων των βιόντων (Anon, 1938) σε αντιπαράθεση με το δημοσιευμένο από τον Ράιχ βιβλίο (Reich, 1979), ο Στρικ εκθέτει πολλές λεπτομέρειες που περιγράφουν τις μεθόδους του Ράιχ ως πολύ προχωρημένες και δύσκολο να επιτευχθούν, όχι μόνο από τους σύγχρονούς του κριτικούς αλλά και από τους συνεργάτες του. Όντας βέβαιος ότι ο Ράιχ κατά τη διάρκεια της εργαστηριακής του εργασίας πράγματι παρατήρησε κάτι σημαντικό, υποστηρίζει ότι σύγχρονες ερμηνείες ίσως εξηγούν τα ευρήματά του.

Η δομή του βιβλίου είναι πολύ φιλική προς τον αναγνώστη, με επτά κύρια κεφάλαια, το καθένα εκ των οποίων χωρίζεται σε μικρότερα μέρη με ξεχωριστό τίτλο. Στο πρώτο κεφάλαιο, ο Στρικ εξετάζει το ιατρικό και Μαρξικό υπόβαθρο του νεαρού Ράιχ και τις πηγές του ερευνητικού του προγράμματος. Βυθίζεται στη διαμάχη των επιστημών της ζωής μεταξύ μηχανισμού και βιταλισμού, για να εξηγήσει τον “τρίτο δρόμο” του Ράιχ, δίνοντάς μας μια πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση της επιστημονικής διαμάχης στα τέλη του 19ου και αρχές του 20ου αιώνα. Εξετάζει τις ιδέες, που επηρέασαν τον Ράιχ κατά τα φοιτητικά του χρόνια, σκιαγραφώντας πολύ ζωντανά ορισμένες προσωπικότητες-κλειδιά από τους επιστήμονες, που συμμετείχαν στην διαμάχη. Παρουσιάζεται επίσης η έννοια μιας συγκεκριμένης βιολογικής ενέργειας, που αποτέλεσε σταθερά στην ερμηνεία, που ο Ράιχ έδινε στα αποτελέσματα των εργαστηριακών του πειραμάτων. Επιπλέον, μας παρουσιάζει τον αποκαλούμενο Ιατρικό Ολισμό, μια καλά ορισμένη παράδοση στη δεκαετία του 1930, και τη λογική του Διαλεκτικού Υλισμού, αποτελώντας και τα δύο θεμελιακά στοιχεία της επιστημονικής εξέλιξης του Ράιχ. Προσφέροντας μια αναλυτική ματιά στους σύγχρονους του Ράιχ επιστήμονες, που χρησιμοποιούν σαν κύρια μέθοδό τους τον Διαλεκτικό Υλισμό, ο Στρικ υποστηρίζει ότι ο Διαλεκτικός Υλισμός του Ράιχ ήταν διαφορετικός. Τέλος, το πρώτο κεφάλαιο ολοκληρώνεται με την περιγραφή των κλινικών γεγονότων και των θεωριών, που οδήγησαν τον Ράιχ να κινηθεί προς την εργαστηριακή εργασία, ξεκινώντας από τα βιοηλεκτρικά πειράματα για την σεξουαλικότητα και το άγχος.

Το δεύτερο κεφάλαιο είναι μία κυρίως περιγραφική κατάθεση των βιοηλεκτρικών πειραμάτων και της λογικής που οδηγεί από αυτά στα πειράματα των βιόντων. Ωστόσο, η ιστορία είναι πιο ενδιαφέρουσα, καθώς δεν προσφέρει μόνο χρονολογικές λεπτομέρειες των γεγονότων, αλλά τα τοποθετεί, και πάλι, στο ευρύτερο πλαίσιο της επιστημονικής κίνησης της εποχής. Επιπλέον, οι εξοικειωμένοι με τις εργαστηριακές τεχνικές αναγνώστες, που έχουν εμπλακεί νωρίτερα με τα πειράματα των βιόντων, σε αυτό το κεφάλαιο θα ξεκινήσουν να εκτιμούν τη σημασία του πρωταρχικού αρχειακού υλικού, που συμβουλεύτηκε ο Στρικ κατά την έρευνά του για τη συγγραφή αυτού του βιβλίου και ιδιαίτερα τα εργαστηριακά σημειωματάρια και την αλληλογραφία, που βρίσκονται στα Archives of the Orgone Institute.

Συνεχίζοντας, στο πνεύμα του δεύτερου κεφαλαίου, το τρίτο κεφάλαιο εισάγει μία από τις πιο σημαντικές επιστημονικές συνεργασίες, που ανέπτυξε ο Ράιχ αυτή την περίοδο, με τον φιλόσοφο Roger Du Teil. Ο Du Teil συνδεόταν με ακαδημαϊκούς κύκλους της Γαλλίας και, όπως μπορεί να διαβάσει κανείς σε αυτό το κεφάλαιο, άρχισε να πραγματοποιεί ανεξάρτητους πειραματικούς ελέγχους με έναν ιδιαίτερα δημιουργικό τρόπο. Μελέτησε με τον Ράιχ στο Όσλο τις τεχνικές, που ο Ράιχ χρησιμοποιούσε και προσπάθησε να προκαλέσει το ενδιαφέρον της επιστημονικής κοινότητας της Γαλλίας στο έργο του Ράιχ. Ο Στρικ παρακολουθεί στενά την ανάπτυξη αυτής της συνεργασίας, εξετάζοντας επίσης ζητήματα, που ανέκυψαν από τις προσπάθειες του Du Teil για ανεξάρτητη επαλήθευση των πειραμάτων του Ράιχ. Έτσι, σε αυτό το κεφάλαιο ο συγγραφέας συζητά το ζήτημα της Κίνησης Μπράουν, καθώς και ζητήματα όπως οι τεχνικές μικροσκοπίας μεγάλων μεγεθύνσεων, που είχε τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει ο Ράιχ χάρη στον εξαιρετικά υψηλής τεχνολογίας (και κόστους) εξοπλισμό, που περιλαμβάνονταν στο εργαστήριό του. Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με τις βελτιώσεις στα πειράματα των βιόντων, που προέκυψαν κατά τη διάρκεια προσπαθειών διαφόρων πειραματικών ελέγχων, οδηγώντας φυσιολογικά τον Ράιχ σε άλλο ένα αναπτυξιακό βήμα του έργου του, τη δημιουργία βιόντων από ανόργανες ύλες. Καθ' όλη την εξέταση αυτή της περιόδου, οι αρχειακές πηγές χρησιμοποιούνται για να υποστηρίξουν την αναδημιουργία της πραγματικής ιστορίας και το περιβάλλον της εργαστηριακής εργασίας.

Στο τέταρτο κεφάλαιο, ο Στρικ παίρνει απόσταση από το εργαστήριο για να ερμηνεύσει τον Ράιχ σαν έναν ανεξάρτητο επιστήμονα. Ρίχνει μια ακόμη ματιά στη χρήση του διαλεκτικού υλισμού από τον Ράιχ, καθώς επίσης εξερευνά τις έννοιες της Χημείας των Κολλοειδών, που ο Ράιχ χρησιμοποιεί κατά την ερμηνεία των πειραμάτων του. Επιπλέον, μας υπενθυμίζει την πολιτική θέση, που ο Ράιχ θεωρούσε συνδεμένη με την επιστήμη. Επίσης, ο Στρικ εξετάζει την απόκριση γνωστών επιστημόνων του διαλεκτικού υλισμού, σύγχρονων του Ράιχ, προς το έργο του. Τελικά, υποστηρίζει ο συγγραφέας, ο Ράιχ είχε μια μοναδική προσέγγιση στις επιστήμες της ζωής και αναγνώριζε ένα ρόλο για την διαίσθηση στην έρευνα, η οποία πολύ συχνά αποτελούσε το πρώτο βήμα, που αργότερα έπρεπε να επιβεβαιωθεί με προσεκτικό πειραματικό έλεγχο. Επιπλέον, βλέποντας στον Ράιχ έναν ανεξάρτητο επιστήμονα με ένα μοναδικό υπόβαθρο σε άλλους τομείς της επιστήμης πέραν των βιοφυσικών, ο Στρικ φέρνει στην επιφάνεια τον τρόπο με τον οποίο η έρευνα των βιόντων οδήγησε στην έρευνα του καρκίνου. Εξέλιξη η οποία οδήγησε στην ανάπτυξη αντικρουόμενων απόψεων μεταξύ του Ράιχ και του Du Teil, σχετικά με την περαιτέρω διερεύνηση καθιερωμένων επιστημονικών τομέων. Στην πραγματικότητα μπορούμε ήδη να αναγνωρίσουμε την κύρια διαφορά μεταξύ της προσέγγισης του Ράιχ από τη μια και του τρόπου με τον οποίον ο μέσος επιστήμονας θα προσέγγιζε παρόμοιες καταστάσεις από την άλλη· με τις απόψεις του Du Teil να βρίσκονται πολύ κοντά στον μέσο επιστήμονα των ημερών μας και τις τυπικές ακαδημαϊκές διαδικασίες.

Ακολουθώντας το νήμα της πραγματικής έρευνας στον χρόνο, στο πέμπτο κεφάλαιο επιστρέφει στο εργαστήριο για να διερευνήσει τη λογική εξέλιξη από τα πειράματα των βιόντων στη θεωρία του Ράιχ για τον καρκίνο. Εδώ ο Στρικ μας παρουσιάζει την επιρροή, που είχε στην οπτική του Ράιχ η θεωρία του καρκίνου ως αποτέλεσμα αναερόβιου μεταβολισμού, που είχε αναπτύξει ο Otto Warburg. Παρουσιάζονται επίσης οι σειρές των πειραμάτων, που οδήγησαν στην ανάπτυξη των αποκαλούμενων Τεστ Αίματος Ράιχ, καθώς και μια ανασκόπηση της έννοιας των βιοπαθειών και πιθανών συσχετίσεων, που έχει αυτή η έρευνα με τις πιο πρόσφατες αντιλήψεις περί ασθένειας. Επιπλέον ξεδιπλώνονται οι δυσκολίες, που άρχισε να αντιμετωπίζει ο Ράιχ από την επιστημονική κοινότητα της Νορβηγίας, καθώς και οι συνειδητοποιήσεις του για τον ρόλο που το κέρδος παίζει στην έρευνα.

Ακολουθώντας τη λογική, το έκτο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στην αντίθεση, που έφεραν τα πειράματα των βιόντων, προσφέροντας νέο φως σε μια ιστορία, που είναι καλά γνωστή στους κύκλους των υποστηρικτών του Ράιχ με το γενικό όνομα “η καμπάνια της Νορβηγίας”. Εδώ ο Στρικ παρουσιάζει το ρόλο, που ίσως έχει παίξει στην καμπάνια εναντίων του Ράιχ, ο ανταγωνισμός για επιχορηγήσεις από το Ίδρυμα Rockefeller, όπως και ο ρόλος των πολιτικών της ευγονικής και της στείρωσης στη Νορβηγία. Παρουσιάζονται επίσης η υποστήριξη, που είχε ο Ράιχ από ορισμένους επιστήμονες και ένα πλάνο – το οποίο δεν υλοποιήθηκε ποτέ – για μια Διεθνή Επιτροπή διερεύνησης των πειραμάτων των βιόντων. Την ίδια στιγμή παρακολουθούμε την ένταση στη σχέση μεταξύ Ράιχ και Du Teil, αλλά και, πιο σημαντικό, τα προβλήματα που ο Du Teil αντιμετωπίζει και τα οποία οδηγούν στην απόλυσή του από το πανεπιστήμιο, κάνοντας πιθανό το ενδεχόμενο να μην ήταν καθηγητής με την έννοια, που χρησιμοποιείται σήμερα στην ακαδημαϊκή κοινότητα. Σε αυτό το κεφάλαιο επίσης ο Στρικ χρησιμοποιεί ενδιαφέροντα δεδομένα από την διερεύνηση, που διέταξε το State Department το 1951-52. Σε αυτή τη διερεύνηση περιλαμβάνονταν συνεντεύξεις, που η πρεσβεία των ΗΠΑ στο Όσλο πήρε από ανθρώπους-κλειδιά της καμπάνιας στη Νορβηγία στη δεκαετία του 1930. Τα αποτελέσματα υποδηλώνουν, πως μόνο επιστημονικοί δεν ήταν οι λόγοι πίσω από την καμπάνια, φέρνοντας στο φως, μεταξύ άλλων, τη σημασία που είχαν οι συντηρητικές σεξουαλικές απόψεις των αντιπάλων του Ράιχ. Το κεφάλαιο ολοκληρώνεται με μια περιεκτική περιγραφή της στροφής, που υπήρξε στην ερευνητική ατζέντα των επιστημών της ζωής στη δεκαετία του 1930, κάνοντας τόσο δύσκολο, ακόμη και για τους τωρινούς μελετητές, το να καταλάβουν ποιο ήταν το ερευνητικό πρόγραμμα του Ράιχ.

Το τελευταίο μέρος της ιστορίας παρουσιάζεται στο έβδομο κεφάλαιο, όπου ο Ράιχ ανακαλύπτει αυτό, που αργότερα θα ονομάσει οργόνη. Στο εργαστήριο μαθαίνουμε για τις καλλιέργειες βιόντων SAPA, που αναπτύχθηκαν από θαλασσινή άμμο και την ακτινοβολία τους. Αυτή η σειρά πειραμάτων θα συνδέσει τον Ράιχ με τον Ολλανδό φυσικό Willem Frederik Bon, ο οποίος μοιράζεται μαζί του μια σχέση παρόμοια με αυτή, που ο Ράιχ ανέπτυξε νωρίτερα με τον Du Teil. Πέρα από τις εργαστηριακές λεπτομέρειες σχετικά με τις καλλιέργειες και τα ηλεκτροσκοπικά πειράματα, περιγράφονται επίσης σκέψεις σχετικές με την αποκόμιση κέρδους, παρόμοιες με αυτές που μοιράστηκε παλιότερα ο Ράιχ με τον Du Teil. Ακολουθούμε επίσης τον Ράιχ στην αναχώρησή του για τις ΗΠΑ, όπου νέες ιδέες προκύπτουν σχετικά με το πρόβλημα της επαναληψιμότητας, φέρνοντας εύκολα στο μυαλό του αναγνώστη τη σύγχρονη “κρίση επαναληψιμότητας” στις φυσικές επιστήμες και τις επιστήμες της ζωής.

Στον επίλογο του βιβλίου του ο Στρικ κάνει μια ανασκόπηση ορισμένων πρόσφατων συζητήσεων για τον αναγωγισμό στις επιστήμες της ζωής, καθώς και της πιο πρόσφατης πειραματικής εργασίας σχετικής με τα πειράματα βιόντων του Ράιχ.

Το βιβλίο ολοκληρώνεται με ένα χρήσιμο για πρωτάρηδες γλωσσάρι εννοιών, μια χρήσιμη λίστα για τον εργαστηριακό πειραματιστή με τους τύπους των παρασκευασμάτων του Ράιχ, μια βιογραφική λίστα των πιο σημαντικών προσώπων, που εμπλέκονται στην ιστορία, ένα χρονολόγιο των γεγονότων, μια λίστα με τα περιοδικά, που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο κατά τη διάρκεια της Νορβηγικής Καμπάνιας και μια αναλυτική λίστα των πρωταρχικών αρχειακών πηγών, που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη συγγραφή του βιβλίου. Επιπλέον το βιβλίο φιλοξενεί έναν τεράστιο αριθμό πραγματικά πλούσιων υποσημειώσεων (περισσότερες από 100 σελίδες!), που προσφέρουν λεπτομέρειες στον ενδιαφερόμενο αναγνώστη, ο οποίος ίσως θέλει να βουτήξει πολύ βαθύτερα στην μελέτη του βιολογικού έργου του Βίλχελμ Ράιχ. Τέλος ένα αξιόπιστο ευρετήριο ολοκληρώνει την έκδοση.

Ο σχεδιασμός και η εκτύπωση του βιβλίου ακολουθεί τα καθιερωμένα, που μας έχουν συνηθίσει να περιμένουμε οι εκδόσεις του πανεπιστημίου του Harvard. Ένα υφασμάτινο σκληρό εξώφυλλο με ένα συμπαθητικό περίβλημα, απεικονίζοντας μια φωτογραφία του Βίλχελμ Ράιχ με τον Roger Du Teil στο Όσλο το 1937. Το περίβλημα περιλαμβάνει μια σύντομη παρουσίαση, προσφέροντας μια επισκόπηση των επιστημονικών τομέων, όπου η συνεισφορά του Ράιχ είναι αναγνωρισμένη σήμερα, καθώς και μια παρουσίαση του βασικού επιχειρήματος του Στρικ, ότι ο κύριος λόγος, που το εργαστηριακό έργο του Ράιχ θεωρήθηκε αναξιόπιστο, ήταν οι σεξουαλικές του θεωρίες και το Μαρξικό του υπόβαθρο. Επιπλέον περιλαμβάνει τη δήλωση, ότι ο Ράιχ ήταν “ίσως ο μόνος συγγραφέας, του οποίουη επιστημονικήεργογραφία κάηκε, τόσο από τους Ναζί όσο και από την κυβέρνηση των ΗΠΑ”, μια δήλωση η οποία μπορεί να κινήσει το ενδιαφέρον όχι μόνο του απροκατάληπτου αναγνώστη, αλλά επίσης και αυτών που μπορούν να ονομαστούν λάτρεις της ιστορίας των επιστημών και λάτρεις των θεωριών συνωμοσίας (αν και το βιβλίο δεν επιτρέπει καμία θεωρία συνωμοσίας να αναδυθεί). Εντός του βιβλίου υπάρχουν 35 φωτογραφίες και πίνακες, φωτογραφίες των κύριων εμπλεκόμενων χαρακτήρων και ντοκουμέντων από τα Archives of the Orgone Institute. Επιπροσθέτως, ένας ιστότοπος (http://www.wilhelmreichbiologist.org/) συνοδεύει το βιβλίο με πολύ ενδιαφέρον τμήμα πηγών, όπου ο συγγραφέας παρέχει πρόσβαση σε μια αναπτυσσόμενη συλλογή αυθεντικών (ή σε μετάφραση) ντοκουμέντων σχετικών με την ιστορία του βιβλίου.

 

Τι κρατάω

Κατ' αρχάς, θα πρέπει να κρατήσω το βιβλίο δίπλα στην αυθεντική έκδοση του Ράιχ (Reich, 1979) και τις λιγοστές άλλες εκδόσεις, που εξετάζουν τα πειράματα των βιόντων παράλληλα με το έργο του Robert Brown (Jones, 2013, Maglione, 2014). Αν όχι κάτι άλλο, θα είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον να επιβεβαιώσω, πόσα από τα μέχρι τώρα πειράματα βιόντων μου απέτυχαν για κάποιον λόγο, που επιτέλους αποκαλύπτεται. Ακόμη πιο ενδιαφέρουσα θα είναι η συνειδητοποίηση, ότι τόσα πολλά πειράματα που θεωρούσα επιτυχή, ήταν στην πραγματικότητα καταδικασμένα να αποτύχουν. Με άλλα λόγια, αυτό το βιβλίο φαίνεται να είναι το χαμένο κλειδί για τον ερασιτέχνη πειραματιστή, δίνοντας κρίσιμες εργαστηριακές λεπτομέρειες, που θα τον βοηθήσουν να πετύχει καλύτερα αποτελέσματα σε πιθανή επανάληψη των πειραμάτων των βιόντων. Όπως επισημαίνει ο Στρικ στο βιβλίο, ολόκληρος ο εργαστηριακός “τσελεμεντές” που ξέθαψε από τη σιωπή των Archives of the Orgone Institute είναι τώρα διαθέσιμος σε μορφή φωτοτυπίας από το βιβλιοπωλείο του Μουσείου Ράιχ. Ωστόσο, είναι στα γερμανικά και στο μεγαλύτερό του μέρος χειρόγραφος, οπότε... όχι τόσο εύχρηστος για τον συνήθη αναγνώστη. Πολύ καλύτερα από έναν “τσελεμεντέ” (ο οποίος μπορούμε να ελπίζουμε ότι μια μέρα θα δημοσιευτεί επίσης στην αγγλική γλώσσα) ο Στρικ στο βιβλίο συγκρίνει τις πληροφορίες από όλες τις διαθέσιμες πηγές (βιβλίο, “τσελεμεντές”, γράμματα, ημερολόγια...), δίνοντας συμβουλές, που κάθε άτομο το οποίο θέλει να επαναλάβει τα πειράματα των βιόντων θα βρει ανεκτίμητα.

Στη συνέχεια κρατάω τον τρόπο με τον οποίο ξεκίνησα αυτή την κριτική: Ο Ράιχ δεν ήταν ένας παλαβός ή ένας ημίθεος, αλλά κομμάτι της επιστημονικής κίνησης της εποχής του. Το έργο του δεν ήταν προϊόν τρέλας ή έμπνευση μιας μεγαλοφυΐας, αλλά κομμάτι της επιστημονικής παραγωγής της κοινωνίας της εποχής. Ακόμη κι αν το κύριο κοινό στο οποίο απευθύνεται αυτό το βιβλίο είναι ο μέσος ερευνητής ή σπουδαστής των επιστημών της ζωής, θα μπορούσε να είναι κανείς σίγουρος, ότι θα φτάσει σε πολύ περισσότερες από τις “μαζορέτες”, που απεικονίζουν τον Ράιχ με το ένδοξο στεφάνι της κυνηγημένης ιδιοφυΐας. Αν το βιβλίο είναι ικανό να υπηρετήσει καλά την επιστήμη εξάπτοντας το ενδιαφέρον για μια ουδέτερη επαναξιολόγηση στους πρώτους, μπορεί να το κάνει ακόμη καλύτερα αφαιρώντας την μεγαλοσύνη του Ράιχ από τους δεύτερους, κρατώντας τον κάτω, στο έδαφος της πραγματικής επιστήμης και των προβλημάτων, που αυτή φέρει. Ο Ράιχ δεν ήταν θύμα μιας συνωμοσίας (τουλάχιστον σε αυτή την περίοδο της ζωής του), αν και υπήρξαν άνθρωποι που εργάστηκαν ενάντια στην έρευνά του και τις ριζοσπαστικές του ιδέες. Ο Ράιχ ήταν θύμα των συνηθισμένων παραγόντων, που κινούν την επιστημονική έρευνα ακόμη και σήμερα: κοινωνικός αγώνας, επιστημονικός φορμαλισμός, κυρίαρχα παραδείγματα, ανταγωνισμός για επιχορηγήσεις και υποκείμενες υποθέσεις.

Τέλος κρατάω τις παραπέρα λεπτομέρειες, που παρουσιάζονται στο βιβλίο, οι οποίες συνδέουν την επιστημονική μεθοδολογία του Ράιχ με τον διαλεκτικό υλισμό και τον μαρξισμό. Ο Στρικ παρουσιάζει κάποιες πτυχές αυτής της σχέσης, υποστηρίζοντας την άποψη, ότι κατά τη διάρκεια του χρόνου τα χαρακτηριστικά, που έφερε ο Ράιχ στη μέθοδο σκέψης του, τον αποξένωσαν από την διαλεκτική – υλιστική μεθοδολογία. Αν και ο Στρικ δεν κρύβει τις συμπάθειές του (για παράδειγμα στο συνοδευτικό ιστότοπο το πρώτο βιβλιοπωλείο που εμφανίζεται είναι το ριζοσπαστικό “Red Emma's”, το οποίο αυτοπαρουσιάζεται σαν “μια εργατική κολεκτίβα και μια οικογένεια έργων αφιερωμένων στην αυτονομία, βιωσιμότητα, συμμετοχική δημοκρατία και αλληλεγγύη”), δεν κάνει το παραπέρα βήμα να συνδέσει τις αλλαγές, που ο Ράιχ έφερε με μια παραπέρα ανάπτυξη του διαλεκτικού υλισμού. Κάτι το οποίο, άλλωστε, ούτε ο Ράιχ είχε δηλώσει. Ωστόσο, θα πρέπει κανείς να μην ξεχνάει, ότι ο διαλεκτικός υλισμός αυτήν την περίοδο ήταν ισχυρά συνδεδεμένος με τα αυταρχικά (ή αποκαλούμενα σταλινικά) Κομμουνιστικά Κόμματα, από τα οποία ο Ράιχ είχε ήδη πάρει αποστάσεις. Λαμβάνοντας, επίσης, υπόψιν τη μαρτυρία του μαθητή του Ράιχ Dr. Sobey, ότι ο ίδιος ο Ράιχ είχε δηλώσει “Είμαι ακόμη μαρξιστής”, ακόμη και στα τελευταία χρόνια της ζωής του (Sobey, 2011), καθώς και τις αντι-αυταρχικές εξελίξεις στον διαλεκτικό υλισμό, που βρίσκονται σε αντιπαράθεση με τη δογματική εκδοχή των αυταρχικών κομμάτων, θα μπορούσε κανείς να υποστηρίξει, πως αν και ο Ράιχ εγκατέλειψε την ορολογία του διαλεκτικού υλισμού, στην πραγματικότητα παρέμεινε πιστός σε αυτή τη μέθοδο λογικής και την ανέπτυξε παραπέρα με την κατανόησή του, της έννοιας της ταυτόχρονης ταυτότητας και αντίθεσης, υπό το φως αυτού, που αποκαλούσε Κοινή Λειτουργική Αρχή.

 

Συμπέρασμα

Με αυτό το μνημειώδες έργο ο Τζέιμς Στρικ, αν μη τι άλλο, καταφέρνει να παρουσιάσει ένα καλά στοιχειοθετημένο επιχείρημα για την αναγκαιότητα επιστημονικής επαναξιολόγησης του βιολογικού έργου του Βίλχελμ Ράιχ, αφαιρώντας τις παρωπίδες της άγνοιας, της διαστρέβλωσης και της ηρωοποίησης. Αυτό το έργο, όπως υποστηρίζει το βιβλίο, μπορεί να ανοίξει νέες δυνατότητες για την κατανόηση της ασθένειας και της προέλευσης της ζωής. Η ίδια η ύπαρξη του βιβλίου τονίζει επίσης τη σημασία των ανοιχτών αρχείων, προσκαλώντας μια πολιτική πιο ανοιχτής πρόσβασης για τα Archives of the Orgone Institute, παρόμοια με τα αρχεία άλλων σημαντικών επιστημόνων όπως ο Newton, ο Darwin ή ο Einstein, που έκαναν το έργο τους διαθέσιμο στο διαδίκτυο. Επιπροσθέτως, μετά την επιτυχία του Στρικ να δημοσιεύσει αυτό το έργο, δεν υπάρχουν πλέον δικαιολογίες ούτε για τη συνέχιση της κυκλοφορίας των συκοφαντιών εναντίων του έργου του Ράιχ, ούτε για τους ερευνητές, που σχετίζονται με την επανάληψη (ή προαγωγή, όπως ισχυρίζονται ορισμένοι) του έργου του, να κρατάν τα αποτελέσματά τους εκτός της ακαδημαϊκής κοινότητας. Πρόκειται για ζήτημα ποιότητας της εργασίας και το βιβλίο του Στρικ πράγματι βάζει τον πήχη πολύ ψηλά.

 

References

Dick, S. J. and Strick, J. E. (2004) The living universe: NASA and the development of astrobiology. New Brunswick, NJ: Rutgers University Press.

Jones, P. (2013) Artificers of Fraud: The Origin of Life and Scientific Deception. Preston, UK: Orgonomy UK.

Maglione, R. (2014) The Motions of Life: Was Einstein Really Modeling Brownian Movement?

Notes by a Laboratory Worker (1938) February.

Reich, W. (1979) The Bion Experiments: On the Origin of Life. Edited by Mary Boyd Higgins and Chester M. Raphael. Translated by Derek Jordan and Inge Jordan. New York: Farrar, Straus and Giroux.

Sobey, V. (2011) The Scientific Basis of Orgonomy (script). Available at: http://www.psychorgone.com/history/the-scientific-basis-for-orgonomy-script (Accessed: 11 August 2015).

Strick, J. E. (2009a) ‘From Aristotle to Darwin, to Freeman Dyson: changing definitions of life viewed in a historical context’, in Bertka, C. M. (ed.) Exploring the origin, extent, and future of life: philosophical, ethical, and theological perspectives. Cambridge, UK: Cambridge University Press, pp. 47–60.

Strick, J. E. (2009b) ‘Spontaneous Generation’, in Encyclopedia of microbiology. Amsterdam: Elsevier/Academic Press, pp. 80–90.

Strick, J. E. (2012a) ‘A History of Origin of Life Ideas from Darwin to NASA’, in Seckbach, J. (ed.) Genesis - in the beginning: precursors of life, chemical models and early biological evolution. Dordrecht: Springer, pp. 907–921.

Strick, J. E. (2012b) ‘Introduction’, in Higgins, M. B. (ed.) Wilhelm Reich: Where’s the Truth? Letters and Journals, 1948-1957. New York: Farrar, Straus and Giroux, pp. vii–x.

Strick, J. E. (2015) Wilhelm Reich, Biologist. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Strick, J. E. (ed.) (2000) Sparks of life: Darwinism and the Victorian debates over spontaneous generation. Cambridge, MA: Harvard University Press.

Strick, J. E. (ed.) (2001) Evolution and the Spontaneous Generation Debate (Thoemmes Press - Evolution and Anti-Evolution: Debates Before and After Darwin). Facsimile Ed edition edn. Bristol: Thoemmes Continuum.

Strick, J. E. (ed.) (2004) The Origin of Life Debate: Molecules, Cells, and Generation (Thoemmes Press - Evolution and Anti-Evolution: Debates Before and After Darwin). Facsimile Ed edition edn. Bristol: Thoemmes Continuum.